Hvers vegna þessi staðsetning? Hvað er í raun verið að byggja? Og hvaða innviðir verða hér til?
Í kringum fyrirhugað örbylgjumastur við Falkensteinerweg í Brunn am Gebirge hefur á undanförnum vikum myndast hörð opinber umræða.
Í fjölmiðlum og á vettvanginum OpenPetition er þar stundum talað um „42 metra grindarmastur“, „sendimastur“ eða „farsímamastur“.
Í raun er um að ræða innviðaverkefni sem þarf að skoða á mun nákvæmari tæknilegan hátt.
Með þessari grein viljum við þess vegna sýna gagnsætt hvernig staðsetningin varð til, hvaða innviðir standa að baki, hvers vegna hæðin er nauðsynleg og hvaða hlutverki aðstaðan á að gegna.
Okkur gengur þar beinlínis ekki til að gagnrýna nágranna með önnur sjónarmið persónulega.
Markmiðið er að skapa sameiginlegan staðreyndagrunn fyrir umræðuna.
1. Hvað er í raun verið að byggja?
Fyrirhugað er um 45 metra hátt grindarmastur á lóð við Falkensteinerweg.
Í opinberri umræðu er stundum talað um 42 metra. Núverandi OpenPetition notar einnig þetta heiti. Opinber umfjöllun og verkefnisgögnin vísa hins vegar til hæðar upp á um 45 metra. (openPetition)
Fyrir mat á verkefninu sjálfu eru að sjálfsögðu innsend skipulagsgögn úrslitaatriði.
Mastrið er hluti af fjarskiptainnviðum og á einkum að nota fyrir stefnuvirk radíósambönd.
Því er ekki einfaldlega um að ræða reisn einangraðs mastrs án fyrirliggjandi innviða.
Staðsetningin er öllu heldur hluti af tæknilegum innviðum sem hafa vaxið í mörg ár.
2. Er þetta „farsímamastur“?
Þetta heiti er aftur og aftur notað í opinberri umræðu.
Það vekur þó ákveðna mynd: hefðbundna farsímastöð sem er reist fyrst og fremst til að þjóna farsímum.
Það er ekki tæknileg lýsing á því verkefni sem hér er fyrirhugað.
Megintilgangur fyrirhugaðrar staðsetningar felst í örbylgjusamböndum milli skilgreindra staða.
Í örbylgjusambandi eru gögn send um mjög einbeitt radíósambönd milli tiltekinna mótstöðva.
Mastrið þjónar þannig sem tæknilegur hluti af fjarskiptaneti.
Heitið „sendimastur“ lýsir að vísu í grundvallaratriðum mannvirki með radíóloftnetum, en segir ekkert um hvaða radíótækni er rekin á því og hvaða hlutverki innviðirnir að baki gegna.
3. Hvers vegna þarf mastrið að vera um 45 metra hátt?
Hæðin er ekki ákvörðun undir formerkjunum „því hærra, því betra“.
Í örbylgjusambandi þarf að uppfylla ákveðin tæknileg skilyrði.
Meðal þeirra eru:
- staðsetningu mótstöðvanna,
- nauðsynlega sjónlínu,
- landslag og byggð,
- svokallað Fresnel-svæði,
- staðsetningu og hæð loftnetanna,
- tíðni og tæknilega eiginleika radíóleiðarinnar,
- og nauðsynlegt aðgengi sambandsins.
Örbylgjuleið er því ekki einfaldlega sambærileg við hvaða radíósamband sem er.
Hæð mastursins ræðst af nauðsynlegri staðsetningu loftnetanna fyrir fyrirhugaðar radíóleiðir.
4. Sérkenni: Örbylgjuloftnetin geisla mjög markvisst
Annað mikilvægt atriði hefur til þessa varla verið útskýrt í opinberri umræðu.
Örbylgjuloftnet eru ekki allsherjargeislar.
Loftnetin sem notuð eru einbeita radíóorkunni markvisst í átt að viðkomandi mótstöð.
Hjá fyrirhuguðum örbylgjuloftnetum er opnunarhorn aðalgeislastefnunnar aðeins um það bil 1 gráða.
Það þýðir:
Loftnetið á ekki að þjóna næsta nágrenni umhverfis mastrið.
Það á að ná til skilgreindrar mótstöðvar í fjarlægð.
Einnig þess vegna gegnir hæð mastursins mikilvægu hlutverki.
Því hærra sem loftnetið er fest, þeim mun meiri er lóðrétt fjarlægð milli aðalgeislastefnunnar og svæðisins rétt undir mastrinu eða umhverfis það.
Einfaldað sagt:
Mastrið er ekki hátt til þess að sem mest radíóorka geislist inn í íbúðarhverfið. Loftnetið er fest hátt til þess að æskileg radíóleið virki tæknilega.
Raunveruleg geislunarstaða fer að sjálfsögðu eftir tíðni, sendiafli, gerð loftnets, loftnetsmögnun, stefnu og tæknilegum rekstrarfæribreytum.
Fyrir raunverulegt mat eru því viðeigandi tæknilegir útreikningar, álit sérfræðinga og eftir atvikum mælingar úrslitaatriði.
5. Hvers vegna er staðsetningin yfirleitt þar?
Núverandi staðsetning var ekki einhliða valin af Biricon.
Í upphaflegum áætlunum var rætt um nákvæma staðsetningu við nágrannann sem málið varðar beint.
Þar kom jafnvel fram önnur tillaga af okkar hálfu.
Við hefðum upphaflega kosið að staðsetja mastrið lengra í átt að okkar eigin byggingu.
Nágranninn vildi hins vegar tiltekna aðra staðsetningu.
Við tókum tillit til þessarar óskar og létum teikna upp óskuðu staðsetninguna í skipulagi samkvæmt því.
Innsendi uppdrátturinn sem af því leiddi var síðan undirritaður af nágrannanum og eiginkonu hans.
Á þeim grunni var verkefnið áfram skipulagt og að lokum var leyfisferlið hafið.
Á þeim tímapunkti höfðum við enga ástæðu til að ætla að sameiginlega skipulögð staðsetning yrði síðar í grundvallaratriðum andmælt.
6. Hvað gerðist í kjölfarið?
Aðstæður breyttust ekki fyrr en síðar.
Eftir að mastursgrindin hafði þegar verið afhent og vinna við undirbúning grunnstæðisins og staðfestingu jarðvegsaðstæðna í samræmi við jarðvegsskýrsluna var hafin, voru verkefninu andmælt með beinum hætti.
Þar var meðal annars látinn í ljós ótti við umtalsverða verðrýrnun aðliggjandi lóðar.
Í framhaldinu urðu til íbúasamtök gegn verkefninu og núverandi opinber deila hófst.
Við skráum þessa tímaröð ekki til þess að leggja persónulegt mat á nágrannann.
Hún skiptir fremur máli vegna þess að í núverandi umræðu skapast stundum sú tilfinning að við hefðum ákveðið staðsetninguna án fyrirfram samráðs við þá sem málið varðar beint.
Það samræmist ekki þeirri tilurðarsögu sem við höfum skjalfest.
7. Hvernig var verkefnið kynnt opinberlega?
Í opinberri umræðu er verkefnið oft stytt og kallað „42 metra grindarmastur“ eða „45 metra sendimastur“.
Íbúasamtökin lýsa verkefninu meðal annars sem viðbótargrindarmastri á einkalóð í íbúðarhverfi. Einnig stjórnmálaumræðan tekur þessa lýsingu upp. (openPetition)
Vandinn við þessa styttu lýsingu er ekki sá að hæð mastursins sé röng eða að ekki sé um mannvirki með radíóloftnetum að ræða.
Vandinn er sá að við það sést raunverulegt tæknilegt hlutverk innviðanna varla.
Mastur er fyrst og fremst aðeins sýnilega mannvirkið.
Úrslitum ræður hvaða innviðir eru reknir á því og hvaða tilgangi þeir þjóna.
8. Innviðirnir að baki hafa verið til í mörg ár
Saga þessara innviða nær mun lengra aftur en núverandi mastursverkefni.
Biricon hefur stutt uppbyggingu og rekstur FunkFeuer-innviða á svæðinu allt frá 2006.
Frá 2015 hefur samkvæmt okkar skjölum verið til staðar ljósleiðaratenging um ASFINAG-innviðina allt til Vienna Internet eXchange.
Frá 2017 hefur slökkviliðsturninn verið notaður sem mikilvæg dreifingarstaðsetning fyrir FunkFeuer. Tilraunanet sem veitir öllum þátttakendum/borgurum ókeypis internet
Slökkviliðið fær í gegnum þessa innviði ókeypis internet frá Biricon.
Árið 2025 var burðarnetstengingin (backbone) enn efld og stækkuð í 10 Gbit/s Dark-Fiber-tengingu við gagnaver E-Shelter/NTT.
Dreifingin fer fram með tvöföldun (redundancy) um fyrirliggjandi innviði.
Fyrirhugað mastur er því ekki upphaf algerlega nýs nets.
Það er hluti af áframhaldandi þróun innviða sem hafa orðið til á mörgum árum.
9. Hvaða hlutverki gegnir FunkFeuer?
FunkFeuer er frjálst samfélagsnet.
Biricon hefur stutt þessa innviði í mörg ár og leggur til meðal annars tæknilega innviði og staðsetningar fyrir þá.
Fyrirhuguð mastursinnviði tengjast því einnig áframhaldandi þróun þessara frjálsu fjarskiptainnviða.
Verkefnið felst því ekki eingöngu í því að þjóna einstökum viðskiptavinum í atvinnuskyni.
10. Hvað kemur þetta rafmagnsleysisviðbúnaði (blackout) við?
Samskipti eru veigamikil forsenda þess að fyrirtæki, stofnanir og sveitarfélög geti áfram verið starfhæf líka í lengri bilunum.
Á starfsstöð Biricon eru því þegar ýmsir íhlutir fyrir sem mest rekstraröryggi.
Meðal þeirra eru:
- Sólarorka
- Rafhlöðugeymsla með um 400 kWh
- Neyðarrafmagn frá dísilvél
- tvöfaldar netsamtengingar
- Dark-Fiber-tenging
- eigin þjóna- og innviðaíhlutir
- Afritunar- og endurheimtarkerfi (disaster recovery)
Tæknilegu innviðirnir eiga þannig að geta verið í rekstri sem lengst líka í lengri bilunum.
Fyrirhugað mastur er hluti af þessari stærri innviðahugmynd.
Það er að sjálfsögðu ekki „almannavarnir“.
En traustir fjarskiptainnviðir geta í neyðarástandi og rafmagnsleysi verið mikilvægur tæknilegur grunnur.
11. Hvað með möguleg áhrif á heilsu?
Við tökum þessa spurningu einnig alvarlega.
Um radíóbúnað þarf að fylgja hverjum gildandi lagalegum og tæknilegum kröfum.
Hjá örbylgjubúnaði er auk þess útgeislunareinkennið sjálft úrslitaatriði.
Stefnuloftnetin sem notuð eru einbeita radíóorkunni sterkt í átt að viðkomandi mótstöð. Hjá fyrirhuguðum loftnetum er opnunarhorn aðalgeislastefnunnar um 1 gráða.
Aðalgeislastefnan liggur því ekki lóðrétt niður að lóðinni, heldur er hún markvisst stillt á viðkomandi mótstöð.
Það er einnig ein af ástæðunum fyrir því að hæð mastursins skiptir tæknilega máli.
Sú staðreynd að mastur er 45 metra hátt þýðir því ekki að samsvarandi mikið radíóálag myndist fyrir neðan mastrið.
Fyrir raunverulegt mat þarf þó alltaf að styðjast við loftnetin, tíðnirnar, sendiaflið, stefnurnar sem raunverulega eru notuð og viðeigandi útreikninga eða mælingar.
Við viljum því hvorki vísa heilsufarsáhyggjum á bug í heild sinni né setja fram órökstuddar fullyrðingar um heilsu.
Úrslitum ráða tæknilegar staðreyndir.
12. Hvað með svipmót byggðarinnar?
Svipmót byggðarinnar er réttmætur hluti umræðunnar.
45 metra hátt grindarmastur er sýnilegt. Því mótmælum við ekki.
Þó ætti mat á svipmóti byggðarinnar einnig að taka tillit til raunverulegs framtíðarumhverfis staðsetningarinnar.
Beint á bak við fyrirhugað mastur er í tengslum við A21 gert ráð fyrir hljóðvegg með fyrirhugaða hæð um 14 metra. Samkvæmt núverandi áætlun á framkvæmd hans að fara fram frá 2027 eða 2028.
Þar með mun næsta umhverfi staðsetningarinnar hvort sem er breytast verulega.
Hljóðveggurinn verður sjálfur um 14 metra hátt, langt og þar með flatarmálslega mun mótandi mannvirki.
Frá okkar sjónarhóli er því skynsamlegt að meta svipmót byggðarinnar ekki út frá einangraðri mynd af mastrinu, heldur út frá öllu framtíðarumhverfinu.
Mastrið stendur ekki í óbreyttu landslagi.
Það er í næsta nágrenni við fyrirliggjandi hraðbrautarinnviði og fyrir framan fyrirhugaða umfangsmikla hljóðvörn.
Raunsæ sjónræn framsetning ætti því ekki aðeins að sýna mastrið í dag, heldur einnig fyrirhugað framtíðarumhverfi.
13. „Hvers vegna ekki einfaldlega að velja annan stað?“
Þessi spurning er skiljanleg.
Annar staður er þó tæknilega ekki sjálfkrafa hentugur aðeins vegna þess að hann er utan íbúðarhverfis.
Til þess að örbylgjuleið virki þarf meðal annars að uppfylla eftirfarandi skilyrði:
- nægilega radíósjónlínu
- hentuga hæð
- viðeigandi mótstöð
- nægilegt Fresnel-svæði
- hentuga tíðniskipulagningu
- rafmagnsveitu
- net- eða ljósleiðaratengingu
- rekstraröryggi
- tæknilega tengjanleika
- leyfishæfi
Staður getur því litið aðlaðandi út á landakorti og samt verið tæknilega óhentugur.
Auk þess þyrfti að tengja annað svæði algerlega upp á nýtt.
Núverandi innviðir á fyrirhugaðri staðsetningu uppfylla nú þegar veigamikil skilyrði fyrir mjög aðgengilegan rekstur.
OpenPetition sjálf nefnir sem rök með verkefninu að annar staður myndi fela í sér umtalsverðan viðbótarkostnað við tengingu. (openPetition)
14. „Það er þó þegar til internet og farsímanet“
Já.
Spurningin er hins vegar ekki hvort Brunn am Gebirge hafi almennt internet og farsímanet.
Spurningin er:
Hvaða fjarskiptaleiðir standa til boða í þessu tiltekna tilviki, hve tvöfaldar (redundant) eru þær og hvaða viðbótarradíóleiðir þarf fyrir núverandi og framtíðarinnviði?
Fyrirliggjandi farsímanet kemur til dæmis ekki sjálfkrafa í stað sérstaks örbylgjusambands milli tveggja tiltekinna staða.
Eins kemur ein ljósleiðaratenging ekki sjálfkrafa í stað tvöfaldrar radíóleiðar.
Ólík tækni gegnir ólíkum hlutverkum.
15. Hvað með fullyrðinguna um að þetta sé aðeins verkefni í atvinnuskyni?
Biricon er fyrirtæki og rekur að sjálfsögðu fjarskiptaþjónustu í atvinnuskyni.
Jafnframt eru kringum fyrirliggjandi innviði fleiri hlutverk.
Meðal þeirra eru:
- Stuðningur við FunkFeuer
- Netaðgangur fyrir starfsstöð slökkviliðsins
- tvöfaldar fjarskiptaleiðir
- Innviðir fyrir viðskiptavini
- fyrirhuguð samtenging fleiri staða
- Rekstraröryggi og neyðarrafmagn
Hlutverk í atvinnuskyni og innviðahlutverk útiloka því ekki hvort annað.
16. Hvað segja tölur undirskriftasöfnunarinnar í raun?
Núverandi OpenPetition sýnir 309 undirskriftir.
Af þeim eru 219 raktar til Brunn am Gebirge, 65 koma frá öðrum svæðum og 25 eru skráðar sem leynilegar. Tölfræðin rekur auk þess 201 undirskrift beint til Brunn am Gebirge; aðrar koma til dæmis frá Perchtoldsdorf, Liesing, Maria Enzersdorf og Mödling. (openPetition)
Þessar tölur sýna að málið vekur áhuga einnig út fyrir næsta nágrenni staðsetningarinnar.
Þær segja hins vegar ekkert um það hvort einstakir stuðningsmenn þekki tæknilegt hlutverk verkefnisins til fulls eða hvaða persónulegu hvatir liggja að baki undirskrift.
Einnig þess vegna teljum við málefnalega upplýsingagjöf um verkefnið skynsamlega.
17. Við tökum áhyggjum nágranna alvarlega
Við væntum þess ekki að sérhver nágranni fagni 45 metra mastri í umhverfi sínu.
Slíkt mannvirki breytir næsta umhverfi.
Spurningin um svipmót byggðarinnar er einnig réttmæt.
Það sem við óskum þó eftir er umræða þar sem tekið er tillit til allra veigamikilla upplýsinga.
Þar er ekki aðeins hæð mastursins hluti af.
Þar tilheyrir einnig:
- raunverulegt tæknilegt hlutverk,
- tilurðarsaga staðsetningarinnar,
- fyrirliggjandi innviðir,
- kröfur örbylgjuleiðanna,
- rekstraröryggið,
- framtíðarumhverfið,
- fyrirhugaður hljóðveggur,
- og spurningin um hvaða valkostir virka í raun tæknilega.
18. Markmið okkar
Við viljum ekki sannfæra neinn um að leggja persónulegar áhyggjur til hliðar.
Við viljum hins vegar koma í veg fyrir að flóknir tæknilegir innviðir séu metnir eingöngu út frá mynd af „45 metra farsímamastri í garðinum“.
Fyrirhugað mastur er sýnilegur hluti af mun stærra innviðaverkefni.
Innviðirnir að baki hafa vaxið í mörg ár.
FunkFeuer, ljósleiðari, örbylgjusamband, tvöföldun, neyðarrafmagn og möguleikinn á kreppuþolnari fjarskiptum eru hluti af þessu heildarsamhengi.
Um leið viðurkennum við að spurningar séu settar fram um svipmót byggðarinnar, næsta nágrenni og raunverulega útfærslu.
Þessum spurningum ætti að svara út frá skipulagsgögnum, tæknilegum gögnum og áliti sérfræðinga – en ekki út frá getgátum.
Gagnsæi í stað slagorða
Opinbera umræðan hefur sýnt hve fljótt flókið tæknilegt verkefni getur verið stytt niður í fá hugtök.
„42 metra mastur.“
„45 metra sendimastur.“
„Farsímamastur.“
„Íbúðarhverfi.“
Hvert þessara hugtaka lýsir aðeins litlum hluta heildarmyndarinnar.
Við viljum því leggja alla söguna og tæknilegan bakgrunn á borðið.
Þessari grein er ætlað að verða bætt við jafnóðum þegar nýjar sannreynanlegar upplýsingar liggja fyrir.
Spurningar um verkefnið eru beinlínis velkomnar.
Markmið okkar er málefnaleg umræða á grundvelli raunverulegra tæknilegra og skipulagslegra aðstæðna.
Biricon IT Services GmbH
Brunn am Gebirge