Hackkirin, fîşîng û zordariya sîber — her sal li Awusturyayê bi sed hezaran xerîdar dibin qurbaniyên sûcên sîber. Bandorên wan carinan pir giran in, sûcdar jî ji nenasbûna xwe ya li ser înternetê sûd werdigirin.
Di piraniya cureyên sûcan de, wek diziyên ji malan an sûcên aborî, hejmara gilîyên tomarkirî hîn jî di asteke bilind de dimîne. Lê li gorî Daîreya Federal a Lêkolînên Cezayî ya Awusturyayê, di sala 2016an de hejmara gilîyên têkildarî sûcên sîber li gorî sala berê ji sedî 30,9 zêde bûye û gihîştiye hinekî zêdetir ji 13.000 bûyeran.
Her kes dikare bibe qurbaniya sûcên sîber
Îro her bikarhênerekî înternetê dikare bibe qurbaniya sûcên sîber — herçiqas gelek kes û heta tevahiya pargîdaniyan jî nexwazin vê rastiyê bibînin. Xala herî lawaz mirov e û her wisa jî dimîne. Ziyanên darayî yên ku ji ber vê yekê çêdibin pir mezin in. Wolfram Littich, serokê lijneya rêveber a Allianz Gruppe li Awusturyayê û cîgirê serokê Yekîtiya Sîgorteyan a Awusturyayê VVO, diyar dike ku her sal li Awusturyayê ziyanên bi çend milyon ewroyî çêdibin. Lêkolîneke nû ya Encûmena Ewlehiya Trafîkê (KFV) nîşan dide ku li Awusturyayê hejmara sûcên sîber ên ku nehatine tomarkirin û ziyanên ji wan çêdibin pir mezin e. Ji beşdarên lêkolînê ji sedî 24 dibêjin ku di salên dawî de bûne qurbaniya sûceke sîber û di encamê de ziyan dîtine.
Ziyanên darayî yên mezin û encamên derûnî yên demdirêj
Dema ev rêje li ser hemû niştecihên ku înternetê bi kar tînin were hesabkirin (li Awusturyayê nêzî 4,2 milyon kes), ev tê wê wateyê ku di salên dawî de li Awusturyayê herî kêm milyonek kes ji ber herî kêm bûyereke wiha ziyaneke darayî an derûnî dîtiye. Rêveberê KFV Othmar Thann diyar dike: "Li gorî gotinên kesên ku ziyan dîtine, di salên dawî de piraniya ziyanên darayî ji ber vîrusan û sextekariya di radestkirina kelûpelan de çêbûne." Li gorî lêkolîna KFV ya ku bi beşdariya zêdetir ji 2.400 kesan hatiye kirin, ziyana darayî bi taybetî di dizîna daneyên hestiyar de (dizîna nasnameyê) pir mezin e. Kesên ku ziyan dîtine, dibêjin ku ziyana wan bi navînî nêzî 1.200 ewro ye. Kesên ku dibin qurbaniya sextekariya li ser înternetê jî carinan ziyanên darayî yên mezin dibînin. Dema daneyên hestiyar bêyî razîbûna xwediyên wan bikevin destên kesên din, ev ziyan ji bo pargîdaniyan dikarin di demeke kurt de bigihîjin milyon an milyar ewroyan.
Pargîdaniyên biçûk bi taybetî di xetereyê de ne
Kesên zirardîtî dibêjin ku ziyana wan a darayî bi navînî 480 euro ye. Lê sûcên înternetê ne tenê bandorên darayî hene; ziyana derûnî jî dikare pir mezin be: Di lêkolîna KFV de, ji sedî 72 kesên zirardîtî dibêjin ku bûyerekê ji asta navîn heta giran bandor li rewşa wan a derûnî û hestyarî kiriye. Kesên ku rastî zordariya derûnî (mobbing) û diziya nasnameyê hatine, herî zêde ji aliyê derûnî ve zirarê dibînin. Lêkolîneke nû ya şirketa kontrola hesabên darayî KPMG jî nîşan dide ku sûcên sîber ne tenê bandorê li kesên taybet dikin. Ji sedî 30 pargîdaniyên ku beşdarî lêkolînê bûne dibêjin ku berê bi kêmanî carekê ji ber sûcekî sîber zirar dîtine. Andreas Tomek, şirîkê KPMG di beşa şêwirmendiyê de, dibêje: "Hem karsaziyên biçûk û navîn û hem jî komên mezin ên pargîdaniyan divê hişmendiya xwe ya li ser ewlehiya sîber hîn bêtir xurt bikin. Ji bo ku pargîdanî bikarin bi awayekî bi bandor bi kêşeyên sûcên sîber re rû bi rû bibin, pêdiviya wan bi nêrîneke giştgir heye." Pêwîstî bi nêzîkatiyeke yekgirtî û hevseng heye ku bi qasî teknolojiyê, mirovan û pêvajoyan jî li ber çavan bigire. Bi kurtî, divê ewlehiya sîber bibe "berpirsiyariya rêveberiya herî jor", da ku pargîdanî bikarin xwe li hember sûcên sîber biparêzin.
Çareserî: